Programma 7 | Volksgezondheid en Milieu

• Riolering
• Volksgezondheid
• Milieubeheer
• Afval
• Begraafplaatsen en crematoria

Kleine afwijkingen
Conform onze financiële verordening worden alleen afwijkingen groter dan € 50.000 toegelicht. De kleine afwijkingen worden wel financieel verwerkt. In de tabel staat het totaal van de kleine afwijkingen binnen dit programma.

Specifieke uitkering
Uitvoerbudget FriZa
In totaal ontvangen wij vanuit de SPUK IZA € 115.000 in 2026. Voor het programma Opgroeien Kansrijke Omgeving is er een deel nodig. Het restant zetten we in voor extra inzet op de implementatie van de interventies zoals gesteld binnen het Regioplan FrIZA (Fries Integraal ZorgAkkoord). 

Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO)
Sinds 2024 werken we binnen Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO), samen met partners en inwoners, aan het versterken van de mentale gezondheid van jongeren en het zo lang mogelijk voorkomen van middelengebruik. In korte tijd is een stevig netwerk ontstaan en zijn werkgroepen en interventies gestart die bijdragen aan een gezonde, kansrijke leefomgeving voor onze jeugd. We hebben in de begroting rekening gehouden met baten vanuit FrIZA voor de jaren 2026, 2027 en 2028. Alleen in 2026 ontvangen we nog extra baten (€ 56.000), in 2027 en 2028 ontvangen we deze niet meer (€ 27.000).

Autonome ontwikkelingen
Bijdrage Veiligheidsregio Fryslân
De bijdrage aan de VRF gaat de komende jaren stijgen. De toename is beperkt tot het noodzakelijke. De insteek is dat de dienstverlening sober en doelmatig wordt uitgevoerd, met instandhouding van de kwaliteit. Deze stijging komt voor een (klein) deel ook voor rekening van de crisisbeheersing/brandweertaken. Deze horen bij programma 1 Veiligheid, maar zijn voor het totaalbeeld bij dit programma opgenomen. 

Bijdrage FUMO
De FUMO heeft de ambitie om uit te groeien tot een toekomstbestendige en robuuste omgevingsdienst. Om deze ambitie te realiseren zijn gerichte investeringen noodzakelijk. Voor ons als deelnemer betekent dit een verwachte stijging van de deelnemersbijdrage.

Verwijderen riooloverstort uit duiker Noordwolde
De huidige duiker aan de Nieuweweg in Noordwolde veroorzaakt bij hevige regenval opstuwing in de watergang, waardoor wateroverlast ontstaat in woongebied De Stelling. De overstort in de duiker, die overigens niet meer in werking is, zou verwijderd moeten worden. De provincie wil de duiker echter vervangen, zodat werk met werk wordt gemaakt. Zij dragen de kosten, het is echter reëel om hieraan een bijdrage te leveren. De kosten worden gedekt uit de opbrengsten van de rioolheffing.

Uitvoeringsprogramma riolering 2026
Vanuit de investering ''Uitvoeringsprogramma riolering 2026'' vloeien kapitaallasten voort, zie voor een toelichting hieronder bij kopje investeringen. Deze kapitaallasten worden gedekt uit de opbrengsten van de rioolheffing.

Aanpassing beleid/Nieuw beleid
Laadpaalinfrastructuur
Tot en met 2025 kon de gemeente gebruikmaken van een provinciale regeling voor de plaatsing van laadpalen. Deze regeling is in december 2025 beëindigd. In regionaal verband, via de Openbare Verlichting & Energie Fryslân (OVEF), is vervolgens besloten tot een nieuwe gezamenlijke aanpak voor de plaatsing en exploitatie van laadpalen. De uitgewerkte optie houdt in dat gemeenten de laadpalen vooraf zelf financieren. Daar staat tegenover dat gemeenten via deze Friese samenwerking kunnen meedelen in de opbrengsten van alle laadpalen in Fryslân, wat voorheen niet het geval was. Het aantal elektrische voertuigen blijft groeien. Naar verwachting zijn er in 2030 circa 1.600 elektrische voertuigen meer dan in 2024. Om hierop voorbereid te zijn, wordt ingezet op de realisatie van vijftig extra laadpunten in 2030 ten opzichte van 2024. In de afgelopen jaren kwamen gemiddeld tien aanvragen per jaar binnen. Deze verwachting loopt door tot 2030. Daarom wordt voorgesteld om jaarlijks minimaal tien nieuwe laadpalen te plaatsen en hiervoor budget beschikbaar te stellen. De investering (zie hieronder) is berekend met een afschrijvingstermijn van tien jaar en de kapitaallast is budgettair neutraal opgenomen, in afwachting van nadere besluitvorming over de businesscase.

Uitvoeringsmiddelen Klimaat & Duurzaamheid (CDOKE)
Vanaf 2023 heeft de gemeente SPUK CDOKE middelen ontvangen voor personele capaciteit voor klimaat- en energiebeleid. Voor 2026 en 2027 worden de middelen uitgekeerd via een decentralisatie-uitkering (zie overzicht algemene dekkingsmiddelen) en naar verwachting vanaf 2028 via een bijzondere fondsuitkering. Het is belangrijk dat de middelen ook de komende jaren gelabeld blijven voor klimaat- en energiebeleid. Zonder deze middelen kunnen wij de wettelijke taken en landelijke afspraken uit de Klimaatwet niet uitvoeren.

Uitvoeringsprogramma riolering 2026
De gemeente heeft wettelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Onder de Omgevingswet vervangen wij het Gemeentelijk Rioleringsplan door een omgevingsprogramma Water en Riolering, dat wij in 2026 opstellen als onderdeel van de stapsgewijze ontwikkeling van het omgevingsplan. Voor de periode 2026–2030 is alvast een uitvoeringsprogramma opgesteld, gebaseerd op het GRP 2021–2025, waarin de geplande werkzaamheden, benodigde investeringen en gevolgen voor de rioolheffing zijn opgenomen. Op basis hiervan is voor 2026, naast de beschikbare kredieten, een aanvullend krediet van € 1.227.000 noodzakelijk.

Laadpaalinfrastructuur
Zie toelichting bij aanpassing beleid/nieuw beleid.

Aanschaf bus Fixteam
In 2025 is een bus aangeschaft ten behoeve van het Fixteam Energiearmoede. Deze bus is ingezet voor het uitvoeren van kleine energiebesparende maatregelen in woningen in Weststellingwerf waar sprake is van (risico op) energiearmoede. Wij stellen voor om het investeringskrediet Tractie met € 40.000 te verhogen, zodat deze bus wordt opgenomen in de totale gemeentelijke tractie. De kapitaallasten kunnen worden opgevangen binnen huidige beschikbare budgetten.