Paragrafen

De lokale heffingen worden onderscheiden naar belastingen en rechten.

Belastingen
De opbrengsten van belastingen vallen onder de algemene middelen en kunnen vrij worden besteed. In onze gemeente heffen we de onroerende-zaakbelastingen (OZB), forensenbelasting, (water-) toeristenbelasting en reclamebelasting.

Rechten
Dit zijn vergoedingen voor concrete prestaties die door de gemeente worden geleverd. Denk aan de afvalinzameling, het onderhoud aan de riolering en het verstrekken van een paspoort. De opbrengst van de rechten is niet vrij besteedbaar. Bij de afvalstoffen- en rioolheffing is het uitgangspunt kostendekkende tarieven.

Index op heffingen
Voor 2027 zijn de lokale heffingen verhoogd met de inflatiecorrectie van 2,1%. Dit percentage is de verwachte consumentenprijsindex uit het Centraal Economisch Plan (februari 2026). 

Wet WOZ
De Waarderingskamer controleert en beoordeelt gemeenten op de uitvoering van de Wet Waardering Onroerende Zaken (WOZ). De Waarderingskamer geeft aan dat de mogelijkheid om WOZ-waarden van andere woningen te raadplegen via www.woz-waardeloket.nl door veel Nederlanders wordt gewaardeerd en benut. De berekening van de taxaties voor woningen vindt sinds 2022 verplicht plaats op basis van de gebruiksoppervlakte van een woning. 

Afvalstoffen- en rioolheffing
Afvalstoffenheffing
We hebben een wettelijke zorgplicht voor de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen. Deze zorgplicht omvat onder meer de inzameling van restafval, Gft+e-afval en diverse gescheiden afvalstromen, zoals papier, glas, textiel en elektrische apparaten. Om de afvalinzameling toekomstbestendig te organiseren en de kwetsbaarheid van de gemeentelijke uitvoering te beperken, laten we vanaf 2025 de inzameling uitvoeren door Omrin. Vanaf 2026 werken we met Diftar+, waarbij inwoners naast een vast tarief ook betalen voor het aanbieden van restafval. Met deze systematiek stimuleren we afvalscheiding en afvalvermindering, terwijl de kosten voor inzameling en verwerking eerlijker worden toegerekend aan het daadwerkelijke afvalaanbod. We blijven de effecten van Diftar+ monitoren en zetten in op een toekomstbestendige, betaalbare en kostendekkende afvalstoffenheffing die aansluit bij de doelstellingen van ons grondstoffenbeleid.

Rioolheffing
Een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) beschrijft het beleid voor de uitvoering van de drie watertaken die gemeenten volgens de wet hebben. Deze drie wettelijke watertaken zijn het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, het verwerken van hemelwater (neerslagwater) en een zorgplicht voor de grondwaterstand in stedelijk gebied. De verplichting tot het hebben van een vastgesteld GRP is verdwenen met invoering van de Omgevingswet. Het ministerie heeft een nieuw model rioolverordening uitgegeven naar aanleiding van het Watertakenprogramma 2025 voor de gemeenten. Deze watertaken staan nu nog in verschillende wetten, maar zijn vrijwel ongewijzigd overgenomen in de Omgevingswet. De voorgestelde tarieven zijn nog conform het Gemeentelijk RioleringsPlan 2021 - 2025. In dit plan zijn diverse klimaatmaatregelen opgenomen om met name wateroverlast in de wijken te voorkomen. 

Onroerende-zaakbelastingen (OZB)
De OZB zijn veruit de belangrijkste gemeentelijke belastingen. Er zijn drie belastingsoorten, namelijk:
1. een belasting geheven van de eigenaren van woningen;
2. een belasting geheven van de eigenaren van niet-woningen;
3. een belasting geheven van de gebruikers van niet-woningen.

De heffingsgrondslag is gebaseerd op de waarde zoals vastgesteld in het kader van de Wet waardering onroerende-zaken (wet WOZ). Het OZB-bedrag wordt berekend op basis van een percentage (het tarief) van de WOZ-waarde. Voor de genoemde OZB-belastingen hanteren we verschillende percentages.

De aanslag OZB voor het belastingjaar 2027 is gebaseerd op tarieven voor 2027 en de waardepeildatum per 1 januari 2026. De definitieve vaststelling van de OZB-tarieven 2027 vindt in de raad van november plaats.

Forensenbelasting
Forensenbelasting wordt geheven van natuurlijke personen die niet in de gemeente wonen, maar daar meer dan 90 dagen per jaar voor zichzelf en/of hun gezin een gemeubileerde woning beschikbaar houden. Grondslag voor de heffing is net als bij de OZB de WOZ-waarde.

(Water) toeristenbelasting
(Water) toeristenbelasting wordt geheven van degene die tegen vergoeding overnachtingen aanbiedt, bijvoorbeeld in een hotel, een bed & breakfast of op een camping. Grondslag voor de heffing is de logiesomzet. In vergadering van 22 juni 2015 heeft de raad besloten de grondslag en het tarief vast te stellen op 4%.

Reclamebelasting
In Wolvega wordt sinds 2016 reclamebelasting geheven vanuit het principe ‘voor ondernemers, door ondernemers’. De opbrengst wordt via een subsidie volledig beschikbaar gesteld aan de Stichting Ondernemersfonds Weststellingwerf (SOW). Vanaf 1 januari 2026 is deze systematiek, na vaststelling van de verordening in 2025, ook van toepassing in Noordwolde.

Afvalstoffenheffing

De afvalstoffenheffing wordt geheven ter dekking van de kosten voor de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval. Uitgangspunt is een kostendekkendheid van 100%, waarbij de tarieven jaarlijks worden geactualiseerd op basis van de verwachte kosten en opbrengsten. De afvalstoffenheffing bestaat uit een vast en een variabel tarief. Met deze tariefstructuur wordt invulling gegeven aan de uitgangspunten van het grondstoffenbeleid, waarbij afvalscheiding en afvalreductie worden gestimuleerd. In 2027 wordt een eerste stap gezet naar een uniform tarief voor éénpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens.

Voor 2027 worden de volgende variabele tarieven voorgesteld:

• € 1,00 per lediging van een container aan huis;
• € 0,18 per kilogram restafval;
• € 1,04 per aanbieding bij een ondergrondse container.

De tarieven worden eind 2026 door de gemeenteraad vastgesteld.

Rioolheffing

Graf- en begraafrechten
Er worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door of vanwege de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats.

Markt- en staangelden
Marktgeld word geheven voor het innemen van een standplaats voor het uitstallen, aanbieden of verkopen van goederen op locaties die zijn aangewezen voor het houden van de (wekelijkse) warenmarkt, de voorjaarsmarkt en de najaarsmarkt. Staangeld wordt geheven voor het innemen van een (vaste) standplaats op voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. 

Leges burgerzaken
Leges worden geheven voor gemeentelijke diensten, bijvoorbeeld het afgeven van paspoorten en rijbewijzen of het verstrekken van afschriften. De legesverordening bevat een tarieventabel waarin de diensten worden genoemd met de bijbehorende tarieven. De variabelen in de begrotingsreeks komen voort uit de vervangingscyclus van rijbewijzen en reisdocumenten.

Leges omgevingsvergunningen
De invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) hebben impact op de legesbaten. De impact van de Omgevingswet is in 2027 nog relatief beperkt, doordat de OWO gemeenten beleidsneutraal overgaan. Tot 2032 krijgen gemeenten de tijd om het omgevingsplan vast te stellen. Hierin worden gemeentelijk keuzes gemaakt of omgevingsplanactiviteiten vergunningsplichtig blijven, meldingsplichtig worden of geen van beide. Deze keuzes kunnen gevolgen hebben voor de legesbaten. 
De raming van de legesopbrengsten bevat een groot aantal onzekerheden. De eerste jaren waarin we met de nieuwe wetgeving werken zijn overgangsjaren, waarin in verband met overgangsrecht ook nog oud recht van toepassing is. We monitoren de komende jaren de werkelijke kosten en opbrengsten en kunnen tarieven desgewenst bijstellen. 

Kwijtschelding
Voor kwijtschelding komt iemand met een inkomen op bijstandsniveau bijna altijd in aanmerking, tenzij er sprake is van vermogen (spaargeld of eigen woning). We hanteren bij kwijtschelding 100% van de bijstandsnorm. Daarmee hanteren we de maximaal door het Rijk toegestane normen. Het jaarlijkse bedrag aan kwijtschelding ramen we voor 2027-2030 op € 115.000.

Het dekkingspercentage voor 2027 bedraagt 100%. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend, zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. De kosten voor straatreiniging wordt voor 40% toegerekend aan het taakveld riool, dit is in het GRP opgenomen. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd, is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 78% (zie "overzicht kosten overhead").   

Het dekkingspercentage voor 2027 bedraagt 100%. De kosten die direct aan het taakveld worden toegerekend zijn de directe salariskosten, de kapitaallasten en overige exploitatielasten. Van de kosten voor straatreiniging wordt 40% toegerekend aan het taakveld afval. Dit percentage is op basis van historische gegevens vastgesteld. Naast de directe kosten zijn ook de overheadkosten die samenhangen met het taakveld toegerekend. De systematiek die hiervoor is gehanteerd is een opslagpercentage op de directe salarislasten. De verhouding tussen directe salarislasten en overheadkosten is 78% (zie "overzicht kosten overhead"). Naast de afvalstoffenheffing ontvangen we vergoedingen vanuit de stichting Verpact voor glas, kunststof, papier en dergelijke en de opbrengsten vanuit het gemeentelijk afvalbrengstation. 

In de tabellen hierboven is de kostendekkendheid van de verschillende leges berekend. Voor de totale legesverordening komt deze uit op 52%. Tussen de verschillende hoofdstukken van de verordening vindt geen kruissubsidiëring plaats: elk hoofdstuk moet dus op zichzelf kostendekkend zijn.

Voor leges Burgerzaken (hoofdstuk 1) is volledige kostendekkendheid niet haalbaar, omdat de belangrijkste producten aan wettelijke maximumtarieven zijn gebonden.

Bij leges Omgevingsvergunningen (hoofdstuk 2) dalen de toerekenbare kosten en de verwachte inkomsten, onder meer door de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Daarnaast wisselt de kostendekkendheid jaarlijks, afhankelijk van de hoeveelheid bouwactiviteiten.

Ook hoofdstuk 3 is niet kostendekkend. Dat is een bewuste keuze, omdat we hiermee willen stimuleren dat voor deze diensten vergunningen worden aangevraagd.

De tarieven worden buiten de boekhouding om berekend (extracomptabel). Bij de kosten zijn de directe personeelskosten en materiële kosten opgenomen die direct samenhangen met de dienstverlening waarvoor leges worden geheven.

Directe personeelskosten: bijvoorbeeld de uren van baliemedewerkers en medewerkers van Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) en Ruimtelijke Ordening (RO).

Materiële kosten: bijvoorbeeld de afdrachten aan het Rijk voor paspoorten en identiteitskaarten en aan de RDW voor rijbewijzen.

De overheadkosten worden toegerekend via een opslag op de directe loonkosten. Voor hoofdstuk 1 geldt een opslag van 78% (zie “Overzicht kosten overhead”). Voor hoofdstuk 2 en 3 werken we met het integrale uurtarief van VTH, waarin een opslagpercentage voor overhead is verwerkt.

De btw is niet meegenomen als kostenelement. Dit komt doordat het grootste deel van de kosten bestaat uit eigen personeelslasten, waarover geen btw verschuldigd is. De wel toerekenbare btw vormt slechts een klein deel van de totale kosten.

Uit bovenstaande tabel blijkt dat de kostendekkendheid van de begraafplaatsen ruim onder de toegestane 100% kostendekkendheid blijft. De kosten die toegerekend worden aan het taakveld zijn de kosten van publiekszaken voor het behandelen van de aanvragen. Daarnaast worden kosten van de afdeling Gemeentewerf toegerekend voor het onderhouden van de begraafplaats.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de woonlasten over 2026 van de 18 Friese gemeenten. 

Deze paragraaf geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is om niet begrote kosten te dekken. Dat wil zeggen: welke capaciteit is nodig om de risico's op te vangen, en wel zodanig dat een tegenvaller in de uitvoering niet direct tot een bezuiniging hoeft te leiden.

Onze doelstellingen zijn:

1. voldoen aan wet- en regelgeving;
2. inzicht krijgen in de risico’s die onze gemeente loopt en daarmee het risicobewustzijn aanmoedigen;
3. een onderbouwing van het berekende weerstandsvermogen;
4. de omvang van het weerstandsvermogen is voldoende.

In de nota financieel beleid zijn over de norm voor de omvang van de incidentele weerstandscapaciteit de volgende uitgangspunten vastgelegd:

De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit moet minimaal gelijk zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit, oftewel een minimale ratio weerstandsvermogen van 1,0. Voor de voorgeschreven financiële kengetallen sluiten we aan bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Het streven van de gemeente is minimaal te voldoen aan categorie B (normaal risico). Dit betekent dat we streven naar een solvabiliteitspercentage van 20%. De hoogte van de reserves (inclusief de vrije algemene reserve) moet dan minimaal 20% zijn van het totale vermogen (het balanstotaal). 

In het coalitieakkoord hebben wij opgenomen dat we een ratio weerstandsvermogen willen hanteren van 1,5. 

In 2027 hebben we een ratio weerstandsvermogen van 1,33. Daarmee voldoen wij wel aan de minimale weerstandsratio, maar niet aan onze eigen gestelde norm van 1,5.

De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om eventuele tegenvallers op te vangen. Dit zonder dat de begroting en het beleid aangepast moeten worden. De weerstandscapaciteit is de som van:

1. de stelpost risicobeheersing en onvoorzien;
2. de algemene reserve;
3. bestanddelen van de bestemmingsreserves;
4. de stille reserves;
5. de niet-benutte belastingcapaciteit;

6. mogelijke ombuigingsmaatregelen.

a. De stelpost risicobeheersing en onvoorzien
Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) bestaat de verplichting om jaarlijks in de begroting een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Daarbij is geen wettelijk minimum of maximum aangegeven. Hiermee kunnen elk jaar onverwachte incidentele tegenvallers worden opgevangen. Wij hebben een post voor onvoorziene zaken van € 100.0000.

b. De algemene reserve
Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan worden ingezet ter dekking van onverwachte incidentele tegenvallers. De algemene reserve bedroeg per 31 december 2025 € 18,9 miljoen. Als de jaren 2027 tot en met 2030 verlopen volgens deze begroting, dan is de stand van de algemene reserve € 14,7 miljoen per 31 december 2030.

c. De bestemmingsreserves
Voor de middelen van een bestemmingsreserve heeft de raad een specifiek doel vastgelegd. Eventueel kan de bestemming door de raad worden gewijzigd. Wanneer op een bestemmingsreserve geen verplichting rust voegen we deze reserve toe aan de algemene reserve. Op dat moment vormt het onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. Voor het vaststellen van onze weerstandscapaciteit worden de bestemmingsreserves op dit moment niet meegenomen.

d. De stille reserves
Stille reserves betreffen activa die tegen nul zijn gewaardeerd. Ook kan de boekwaarde lager zijn dan de verkoopwaarde. De mogelijke overwaarde die bij verkoop ontstaat, kan dan worden ingezet bij onverwachte tegenvallers. Op dit moment verwachten we dat de invloed van deze stille reserves op de weerstandscapaciteit nihil is.

e. De niet-benutte belastingcapaciteit
De onbenutte belastingcapaciteit geeft een indicatie van de mogelijkheden die een gemeente heeft om haar inkomsten via extra belastingopbrengsten te verhogen. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit:
a. de OZB;
b. de rioolheffing;
c. de afvalstoffenheffing en reinigingsrechten.

De landelijke benchmark woonlasten (Coelo) maakt jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijk. Hierin wordt naast de OZB ook de riool- en afvalstoffenheffing vergeleken. De niet-benutte belastingcapaciteit hebben wij tegen nul gewaardeerd. Bij de onderdelen riolering en reiniging geldt een norm van 100% kostendekkendheid.

f. Mogelijke ombuigingsmaatregelen
Omdat de laatste ombuigingen recent zijn gerealiseerd (begroting 2026) is de invloed van ombuigingsmaatregelen op de weerstandscapaciteit op dit moment nihil. In het kader van het project 'ombuigingen 2026 e.v.' is de lucht uit de begroting gehaald en er zijn technische maatregelen doorgevoerd. Meer of andere ombuigingsmaatregelen vragen een politieke afweging en pijnlijke keuzes. Om die reden nemen we voor dit onderdeel geen bedrag op in de beschikbare weerstandscapaciteit.

Samenvattend
De weerstandscapaciteit bedraagt over 2027 afgerond € 15 miljoen, deze blijft stabiel rond de € 15 miljoen tot en met 2030.

Totaalbeeld
De totale weerstandscapaciteit van de gemeente Weststellingwerf geven we in de volgende tabel weer:

De relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico's worden uitgedrukt in weerstandsvermogen. De hoogte van het weerstandsvermogen is als volgt weer te geven:

Uit bovenstaande tabel blijkt dat ons weerstandsvermogen voldoet aan het uitgangspunt dat de beschikbare incidentele weerstandscapaciteit (A) minimaal gelijk moet zijn aan de benodigde weerstandscapaciteit (B). De ratio weerstandsvermogen is namelijk 1,33. We voldoen niet aan de in het coalitieakkoord opgenomen weerstandsratio van 1,5.

Met ingang van 2016 zijn een vijftal financiële kengetallen verplicht gesteld. Dit onder andere om de financiële positie van de gemeente voor de raad inzichtelijker en beter vergelijkbaar te maken. Het gaat om de netto schuldquote, de solvabiliteitsratio en indicatoren met betrekking tot de grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit.
Kengetallen hebben een signalerende functie, geven inzicht in de financiële positie en over de weerbaarheid en wendbaarheid van een gemeente. Zoals opgenomen in de nota Financieel beleid sluiten we aan voor de verplichte kengetallen bij de signaleringswaarden uit de stresstest voor gemeenten. Ons streven is minimaal te voldoen aan categorie B. Over het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest.

Als de uitkomst van één van de kengetallen uit de pas schiet, wil dat niet zeggen dat we financieel niet (langer) gezond zijn. Het is een mogelijke indicatie dat er (aanvullende) beheersmaatregelen moeten worden getroffen of herijkt.
In onderstaand overzicht wordt het verloop van de kengetallen weergegeven:

Basis voor deze kengetallen is de geprognosticeerde balans voor de jaren 2027-2030. Deze staat onder 'Uiteenzetting van de financiële positie'. De wijzigingen die na de vaststelling van de begroting door de raad zijn genomen, zijn hierin niet verwerkt.

1. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossing op de exploitatie. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Een schuldquote van 100% wordt over het algemeen als grens gezien tussen acceptabel en in toenemende mate risicovol. Wij zitten ruimschoots onder die grens.

2. Solvabiliteitsratio
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio is een kengetal dat weergeeft welk deel van het gemeentelijk vermogen is gefinancierd met eigen vermogen. Ook bij dit kengetal komen we voor de komende vier jaren uit boven ons streefpercentage van minimaal 20%. In de periode 2027-2030 zitten we zelfs in categorie A wat betreft de signaleringswaarden.

3. Kengetal grondexploitatie
Het kengetal geeft in een percentage aan hoe groot het geïnvesteerde bedrag is ten opzichte van de totale baten. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Ook dit kengetal scoort in categorie A bij ons.

4. Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Incidentele baten en lasten betreffen die posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Het gaat om eenmalige zaken en om (meerjarige) projecten of subsidies als deze eveneens het karakter van tijdelijkheid of eindig doel hebben. Voorbeelden van structurele lasten zijn de personeelslasten, kapitaallasten en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Bij structurele baten gaat het onder andere om de Algemene uitkering van het gemeentefonds en eigen belastinginkomsten. Het kengetal 'structurele exploitatieruimte' geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. In deze planperiode hebben we nog steeds te maken met een terugval in onze inkomsten vanuit het gemeentefonds. Om die reden zien we vanaf 2029 een negatief begrotingssaldo ontstaan. Omdat de categorisering uitgaat van de meerjarenraming, moeten we constateren dat we voor dit kengetal in categorie C vallen.

5. Belastingcapaciteit
De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Coelo publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Deze woonlasten zijn de optelsom van de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Zoals uit de tabel blijkt, zijn de woonlasten voor 2027 in onze gemeente (€ 949) lager dan het landelijk gemiddelde van € 1.095 (=100%) van het belastingjaar (normjaar 2026).

2010 Nota Openbare Verlichting
2017 Bomenbeleidsplan 2017 - 2027
2017 Notitie Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed
2018 Landschapsvisie Zuidoost Friesland 2018 - 2028
2021 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025
2023 Ecologisch beheer bermen en gazons
2026 Integraal Beheerplan Openbare Ruimte
2026 Duurzame Inrichting Openbare Ruimte

Onze gemeente heeft een flink aantal vierkante kilometers aan openbare ruimte in beheer. Er wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Om dat mogelijk te maken wordt geïnvesteerd in kapitaalgoederen. De kwaliteit van de kapitaalgoederen en het onderhoud ervan is bepalend voor het voorzieningenniveau en uiteraard voor de (jaarlijkse) lasten.

Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR)
De gemeente werkt aan een Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) waarin uitgangspunten en kwaliteitseisen voor de inrichting van de openbare ruimte worden vastgelegd. Het HIOR draagt bij aan een duurzame, veilige, toegankelijke en beheerbare openbare ruimte. Daarnaast zorgt het voor een eenduidige werkwijze bij nieuwe ontwikkelingen, herinrichtingsprojecten en vervangingsopgaven. Hierbij wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan thema's als klimaatadaptatie, biodiversiteit, verkeersveiligheid en circulariteit. De vaststelling van het HIOR is gepland in 2027.

Algemeen
Het totale oppervlak van asfalt en straatstenen wat de gemeente beheert is ongeveer 2.557.000 m2 groot. Hiervan ligt 130 km aan wegen binnen de dorpen. Buiten de dorpen liggen nog eens 285 km aan wegen die de dorpen met elkaar verbinden. Ook liggen er binnen de gemeente fietspaden met een totale lengte van 85 km. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud van 2.140.000 m2 aan bermen en 442 km aan sloten waar water in staat. 

Ontwikkeling wegen
In 2015 is door provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân een plan gemaakt tegen bodemdaling. Doordat de zomers steeds droger worden komt het water in de bodem steeds lager te staan. Het veen wat in de bodem zit verdwijnt als het uitdroogt. Hierdoor zakt de bodem en ook de daarop liggende wegen. De verwachting is dat bodemdaling de komende jaren leidt tot een toenemende onderhoudsbehoefte en hogere kosten. Op locaties waar wegen blijven verzakken, wordt steeds nadrukkelijker de afweging gemaakt tussen intensiever onderhoud en volledige vervanging. Daarbij wordt ook gekeken naar innovatieve oplossingen, zoals lichtgewicht wegconstructies die beter bestand zijn tegen verzakkingen in de ondergrond.

In 2025 zijn we gestart met een pilot onderzoek naar de Zeedijk. Op deze veenweg komen alle uitdagingen waar we mee te maken hebben samen. De verwachte onderzoeksresultaten moeten inzicht bieden in de technische mogelijkheden, effecten en kosten van het beheer en de vervanging van veenwegen. Deze kennis wordt gebruikt bij toekomstige beleids- en investeringsbeslissingen. Resultaten verwachten we in 2027.

Onderhoud
De kwaliteit van het wegennet wordt periodiek gemonitord aan de hand van inspecties en de vastgestelde kwaliteitsniveaus. Op basis hiervan wordt een meerjarig onderhoudsprogramma opgesteld, gericht op het behoud van de afgesproken kwaliteit en verkeersveiligheid. Uit het onderzoek naar het budget onderhoud asfaltwegen is gebleken dat er de komende jaren structureel meer moet worden geïnvesteerd in het onderhoud van wegen. Zo kan de afgesproken kwaliteit worden gehandhaafd. De aangevraagde gelden hiervoor zijn verwerkt in de begroting.

Investeringen
Naast de stijgende kosten voor het onderhoud kijken we ook naar de kosten voor het vervangen van wegen. Hier zijn geen structurele middelen voor beschikbaar. Het vervangen van een weg wordt via afzonderlijke investeringsvoorstel aan de gemeenteraad voorgelegd. De verwachting is dat de investeringen in wegen ook na 2027 op een hoog niveau blijven. Hierbij nemen we afspraken uit het coalitieakkoord mee in onze planning. De belangrijkste oorzaken voor vervanging zijn de voortgaande bodemdaling in de veengebieden en de veroudering van delen van het wegennet.

Om de gevolgen van bodemdaling zo effectief mogelijk aan te pakken, werkt de gemeente samen met Wetterskip Fryslân aan een betere afstemming van beheer- en onderhoudswerkzaamheden. Hierbij wordt gezocht naar integrale oplossingen waarbij wegbeheer en waterbeheer elkaar versterken.

Groen komt in vele vormen terug in de openbare ruimte en draagt bij aan een gezondere leefomgeving. Het totale areaal groen binnen de gemeente bedraagt ongeveer 114 hectare. Het grootste areaal bevindt zich in de woongebieden. Langs de plattelandswegen staan de meeste bomen. Het beheer voeren wij uit op basis van een kwaliteit gestuurd (groen)beheersysteem. Het groenbeheer is onder te verdelen in verzorging (kwaliteit onderhoud) en technische staat (kwaliteit inrichting). Conform het integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) voeren wij het onderhoud uit op beeldkwaliteitsniveau B.

Elk jaar laten wij een derde van de bijna 30.000 bomen inspecteren. De kwaliteit van de bomen, de beplanting en de gazons is erg afhankelijk van het klimaat. De effecten van een droge zomer zijn later zichtbaar en vooraf niet te voorspellen. Met de jaarlijkse inspecties ontstaat er een actueel beeld van de kwaliteit van de bomen en eventuele veiligheidsrisico's. De normale werkzaamheden, met betrekking tot bomen, zijn afgestemd op het bomenbeleidsplan.

Bestrijding invasieve exoten
We zien een toename van invasieve exoten. De bestrijding van deze soorten vraagt in de toekomst om meer inzet. Enkele voorbeelden hiervan zijn: Reuzenberenklauw, waternavel, Japanse duizendknoop en de gevlekte Amerikaanse rivierkreeft.

Ecologisch bermbeheer
Sinds 2024 worden de bermen buiten de bebouwde kom ecologisch beheerd. Dit betekent onder andere dat het gras na het maaien wordt afgevoerd. We geven verschillende kruidensoorten hiermee meer ruimte om te kunnen groeien. Deze kruiden zijn op hun beurt weer essentieel voor verschillende bestuivers en daarmee essentieel voor de gezondere leefomgeving. Elk jaar worden de effecten van het ecologisch bermbeheer geïnventariseerd. De gemeenteraad wordt geïnformeerd over de uitkomsten van deze evaluatie. Het ecologisch berm- en slootonderhoud buiten de bebouwde kommen wordt in 2026 opnieuw aanbesteed. Het beheer wordt aangepast op basis van inmiddels behaalde resultaten.

Bruggen, onderdoorgangen, steigers en een monumentale sluis
De gemeente Weststellingwerf heeft momenteel 71 bruggen in beheer en onderhoud. Hiervan worden 3 betonnen verkeersbruggen gezamenlijk beheerd met de gemeenten Steenwijkerland, De Fryske Marren en Ooststellingwerf. Het bruggenbestand bestaat uit 1 elektrisch bedienbare ophaalbrug, 29 vaste verkeersbruggen, 3 kleine beweegbare ophaalbruggen en 38 kleine vaste bruggen voor fietsers en voetgangers.

Naast de bruggen beheren wij de aanlegsteigers en een trailerhelling in de passantenhaven van de Driewegsluis in Nijetrijne. Verder bestaat ons areaal uit 13 steigers en een monumentale keersluis (Rijksmonument).

Periodiek wordt onderhoud uitgevoerd aan de bruggen, steigers en overige kunstwerken. Daarnaast wordt het areaal eenmaal per vijf jaar visueel geïnspecteerd door een externe partij. Op basis van een instandhoudingsinspectie is een geactualiseerd Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) opgesteld. Op basis van het MJOP worden in 2027 onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd aan 24 bruggen.

In 2026 zou, op basis van de geïnspecteerde oevers en kades, een meerjarig onderhoudsplan worden opgesteld. Door personele omstandigheden is het plan niet in 2026 afgerond. Dit staat gepland voor 2027.

De damwand van de Driewegsluis vraagt onze aandacht. We houden de damwand extra in de gaten en daar waar nodig voeren we reparaties uit. In 2027 beoordelen we de situatie opnieuw en komen waar nodig bij de voorjaarsnota/kadernota met een aanvraag. Mogelijke risico's zijn:

• De onderhoudskosten nemen toe;
• De klachten over de slechte staat nemen toe;
• Het risico op schadeclaims van schade aan boten nemen toe;
• Een aanlegverbod moet worden ingesteld.

De gemeente Weststellingwerf heeft in totaal 4.519 lichtmasten in eigendom en beheer. Het beheer en onderhoud is per 1 april 2025 opnieuw aanbesteed. Met onderhoud bedoelen wij het reinigen en schilderen van masten en armaturen. Ook het oplossen van storingen aan de openbare verlichting en vervangen van masten en armaturen valt onder deze aanbesteding. In 2027 worden ruim 750 lichtmasten gereinigd in Wolvega.  De vervanging van verlichting door ledverlichting is grotendeels voltooid.

Wij moeten ons houden aan de wettelijke taken voor het inzamelen, het afvoeren en behandelen van afvalwater, hemelwater en grondwater (zie ook programma 7).
Ons uitgangspunt is om alle werkzaamheden op een doelmatige wijze uit te voeren. Als het mogelijk is, voeren wij de werkzaamheden in OWO-verband uit. Ook werken wij met alle Friese gemeenten, Wetterskip, provincie en Vitens aan maatregelen voor een toekomstbestendige Friese waterketen. Dit is vastgelegd in het Fries bestuursakkoord waterketen (FBWK).

Alle gegevens over de riolering hebben wij vastgelegd in een beheersysteem. Uit dit systeem halen wij een meerjarig overzicht voor het uitvoeren van onderhoud en de vervanging. Dit leggen wij vast in deze begroting en in een investeringsplan (zie programma 7).

De aanleg van nieuwe riolering en aanpassingen zijn de komende jaren gericht op het klimaatbestendig maken van de leefomgeving.

Het gemeentelijk vastgoed wordt beheerd overeenkomstig de uitgangspunten uit de notitie Strategisch omgaan met gemeentelijk vastgoed. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen functionele panden, die bijdragen aan de uitvoering van gemeentelijke taken, en niet-functionele panden, die op termijn voor afstoting in aanmerking kunnen komen.

Het beheer en onderhoud vindt plaats op basis van meerjarenonderhoudsplannen (MJOP's), opgesteld aan de hand van inspecties conform NEN 2767. Voor functionele panden wordt een sober en doelmatig onderhoudsniveau gehanteerd, zodat deze geschikt blijven voor het beoogde gebruik. Niet-functionele panden worden in principe afgestoten. Zolang afstoting nog niet heeft plaatsgevonden, wordt het onderhoud tot een minimum beperkt en worden uitsluitend maatregelen uitgevoerd die noodzakelijk zijn om het pand veilig en wettelijk in stand te houden.

De huidige uitgangspunten voor beheer en onderhoud blijven van toepassing totdat het geactualiseerde gemeentelijk vastgoedbeleid is vastgesteld. De ontwikkeling van dit beleid, inclusief de uitwerking van de verduurzamingsopgave, is opgenomen in programma 8.

De overheid hanteert twee instrumenten, binnen de wet Fido, voor het toetsen van het renterisico: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Het doel van deze normen is het krijgen van een stabiele rentelast over de jaren. 

Kasgeldlimiet
Momenteel hebben we een hoog saldo schatkistbankieren. Hiertegenover hebben we ook een grote lijst met openstaande investeringen. Via een goede liquiditeitsbewaking monitoren wij beide. We verwachten, om aan de omvang van de investeringen te kunnen voldoen, dat we in 2029 een nieuwe langlopende geldlening gaan aantrekken. Hiermee blijven we de komende jaren binnen de kasgeldlimiet.

Schatkistbankieren
Door de wet fido zijn de decentrale overheden verplicht, boven het voor dat jaar geldende drempelbedrag, hun liquide middelen aan te houden in de schatkist. De hoogte van deze drempel bedraagt 2% van het jaarlijkse begrotingstotaal en bedraagt voor onze gemeente voor 2027 ongeveer € 2.338.280

De renterisiconorm stelt een grens aan het te lopen renterisico op de vaste schuld. De risiconorm houdt in dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen niet hoger mogen zijn dan 20% van het begrotingstotaal.
Onze ruimte binnen deze norm is als volgt:

De financieringsbehoefte (financieringstekort of -overschot) geeft een indicatie of het aangaan van vaste geldleningen al dan niet noodzakelijk is. Op dit moment hebben wij nog voldoende liquide middelen beschikbaar. We houden het komende jaar de uitgaven van onze investeringen in de gaten om zo te bepalen of en wanneer wij een nieuwe langlopende lening nodig hebben. Gelet op de lopende investeringsambities verwachten we een nieuwe langlopende geldlening aan te moeten trekken in 2029. We blijven binnen de ruimte van de kasgeldlimiet.  

In het volgende renteschema staat hoe voor alle jaren de rentetoerekening in deze begroting is vormgegeven. Het renteresultaat is verantwoord bij het Overzicht algemene dekkingsmiddelen, taakveld treasury.

Het digitale dreigingslandschap ontwikkelt zich voortdurend en wordt steeds complexer. Om het vertrouwen van inwoners en ondernemers te behouden, is het essentieel dat wij de digitale veiligheid van onze organisatie blijvend waarborgen. Het versterken en onderhouden van het bewustzijn rondom informatiebeveiliging en privacy, evenals het vergroten van de kennis hierover, is daarom een continu proces dat blijvende aandacht vraagt.

Komend jaar willen we inzetten op:

1) Onze medewerkers (blijven) trainen op het gebied van privacy en informatiebeveiliging. 

2) Verder inrichten van onze informatiebeveiligingsorganisatie ten behoeve van groeien naar volwassenheidsniveau 3 van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid 2.0.

3) Een doorlopend security awareness programma inzetten waarin medewerkers doormiddel van verschillende (phishing)testen getraind worden om phishing zo veel mogelijk te herkennen.

4) Verder vormgeven/implementeren van nieuwe wetten zoals onder andere AI-act, Cyberbeveiligingswet (Cbe) en de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke).

We richten ons op de verdere uitrol van de thema’s uit de Informatievisie (I-visie). Daarbij hanteren wij het principe van de smart follower: ontwikkelingen die door de VNG, leveranciers en andere relevante partijen worden geïnitieerd, worden actief gevolgd en, wanneer deze aantoonbare meerwaarde bieden voor onze gemeente, geïmplementeerd.

De thema’s uit de I-visie hebben betrekking op digitale dienstverlening, informatieveiligheid en privacy, de doorontwikkeling van de bedrijfsvoering en datagedreven werken. Gezien de financiële uitdagingen vraagt het realiseren van deze ambities om creativiteit en een zorgvuldige afweging van prioriteiten. Waar mogelijk wordt aangesloten bij bestaande initiatieven, zoals het programma Dienstverlening en het project Bedrijfscontinuïteit.

Op het gebied van informatieveiligheid wordt gestart met het project Role Based Access (RBA), waarmee autorisaties beter worden afgestemd op rollen en verantwoordelijkheden binnen de organisatie. Daarnaast wordt aandacht besteed aan procesgericht en zaakgericht werken. Beide projecten dragen bij aan een veilige, efficiënte en toekomstbestendige informatievoorziening en ondersteunen de verdere professionalisering van de organisatie.

De gemeente stelt een eigen rechtmatigheidsverantwoording op als onderdeel van de jaarstukken. In het derde kwartaal van 2027 worden het controleprotocol en normenkader aan uw raad voorgelegd. Hierin staat alle wet- en regelgeving, inclusief toetsingscriteria, waarover verantwoording wordt afgelegd.

De basis voor de rechtmatigheidsverantwoording zijn de interne controles rechtmatigheid die worden uitgevoerd. De interne beheersing en controlewerkzaamheden liggen zoveel als mogelijk in de teams zelf. Daarop aanvullend wordt onafhankelijk de verbijzonderde interne controle uitgevoerd.

De rechtmatigheidsverantwoording ziet toe op drie rechtmatigheidscriteria, namelijk achtereenvolgens het voorwaardencriterium (voldoen we aan het vastgestelde normenkader), begrotingscriterium (blijven we binnen de begrotingskaders, zo niet melden we dit zo snel mogelijk via de voorjaarsrapportage, de najaarsrapportage of de jaarrekening) en Misbruik en Oneigenlijk gebruik criterium (hebben we beleid ingericht om Misbruik & Oneigenlijk gebruik te voorkomen en handhaven we indien nodig (proportioneel)).

In de paragraaf bedrijfsvoering van de jaarrekening wordt een nadere toelichting gegeven op het rechtmatigheidsoordeel 2027.

Op basis van artikel 213A van de Gemeentewet doet het college jaarlijks onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van gevoerde bestuur. Ook in 2027 doen we intern een dergelijk onderzoek. Over de uitkomsten en de opvolging van de uitkomsten van de onderzoeken informeren wij u via de controlecommissie.

Ook vanuit de Rekenkamer en de accountant worden jaarlijks onderzoeken gedaan. De aanbevelingen die daaruit naar voren komen worden centraal vastgelegd. Over de afhandeling van die aanbevelingen rapporteren wij twee keer per jaar aan de controlecommissie.

In lijn met het coalitieprogramma is de organisatieontwikkeling geëvalueerd. De aanbevelingen uit het rapport van TwynstraGudde zijn overgenomen en vormen een belangrijke basis voor de verdere ontwikkeling van onze organisatie.

In 2027 gaan we verder met de uitvoering en borging van deze aanbevelingen. Daarbij werken we onder andere aan de doorontwikkeling van de teamleidersrol, het versterken van eigenaarschap, sturing en samenwerking, dienstverlening en het verder professionaliseren van programmatisch werken. Dit werkt ook door in de samenstelling van enkele teams. 

Daarnaast ligt de nadruk op het borgen van integrale samenhang. We verbinden de verschillende ontwikkelingen, programma’s en organisatiedoelen tot één herkenbare beweging richting 2030. Zo kunnen we beter prioriteren en sturen op samenhang, impact, capaciteit en middelen.

De organisatiemissie Welzijn in Weststellingwerf vormt de kapstok voor ons HRM-beleid. Medewerkers staan daarbij centraal. Wij bieden een veilige, gezonde en prettige werkomgeving waarin medewerkers verantwoordelijkheid nemen en met lef en daadkracht hun werk uitvoeren. Om dit te ondersteunen investeren wij zowel in systemen als in de ontwikkeling van onze mensen. Zo hebben wij recent onze functiewaarderingssystematiek geactualiseerd en blijven wij ons personeelsinformatiesysteem verder verbeteren. 

Vanuit HRM zetten wij in op eigenaarschap en reflectief handelen. Leren van ervaringen, continu ontwikkelen en verantwoordelijkheid nemen voor de eigen bijdrage. Dit komt onder meer terug in de HR-gesprekkencyclus en in de advisering aan teams en leidinggevenden. 

Daarnaast investeren wij in de duurzame inzetbaarheid, ontwikkeling en het behoud van onze medewerkers. Wij vinden het belangrijk dat medewerkers ruimte krijgen om hun talenten te ontwikkelen en door te groeien binnen de organisatie. Wanneer zich kansen voordoen voor doorstroom, verbreding van werkzaamheden of verdere ontwikkeling, benutten wij deze waar mogelijk. 

Opleiding en ontwikkeling vormen hierbij een belangrijk uitgangspunt. Ieder team beschikt over een eigen opleidingsbudget, zodat medewerkers hun opleidingswensen en ontwikkelbehoeften kunnen bespreken met hun leidinggevende. Vervolgens wordt gezamenlijk gekeken naar passende ontwikkelmogelijkheden. Ook hierbij geldt dat er, binnen de beschikbare middelen en in goed overleg, veel mogelijk is. 

Aantrekkelijk werkgeverschap vinden wij belangrijk. We actualiseren in 2027 ons beloningsbeleid en voeren een medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) uit. De uitkomsten hiervan helpen ons om verder te bouwen aan een organisatie waarin medewerkers zich gewaardeerd, betrokken en vitaal voelen. 
Zo blijven wij werken aan een organisatie waar medewerkers met trots bijdragen aan het welzijn van Weststellingwerf en zetten wij ons in om een aantrekkelijke en toekomstbestendige werkgever te blijven

Wij hebben een aantal taken ondergebracht in samenwerkingsverbanden waarin meerdere gemeenten en/of andere instellingen participeren. Het gaat hier om deelnemingen in vennootschappen, gemeenschappelijke regelingen, centrumregelingen en stichtingen. De samenwerkingsvormen duiden we aan met het begrip 'verbonden partijen''. 

Het begrip verbonden partij is vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en is als volgt gedefinieerd: “Een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de provincie onderscheidenlijk de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft”.

Bestuurlijk belang
Onder een bestuurlijk belang wordt verstaan zeggenschap, via vertegenwoordiging in het bestuur of via stemrecht. Dit houdt concreet in dat er sprake is van een bestuurlijk belang als een collegelid, een raadslid of een ambtenaar van de gemeente namens de gemeente in het bestuur van de verbonden partij plaatsneemt of namens de gemeente stemt. 

Bovenstaande betekent dat organisaties waar bijvoorbeeld enkel sprake is van een financieel belang niet worden gezien als een verbonden partij. 

Bij verbonden partijen gaat het om privaatrechtelijke, publiekrechtelijke organisaties en publiek-private samenwerkingen (PPS). Privaatrechtelijke organisaties zijn in het Burgerlijk Wetboek geregeld. Dit kunnen stichtingen, verenigingen, coöperaties en vennootschappen zijn. Bij publiekrechtelijke samenwerking gaat het vooral om de deelname aan gemeenschappelijke regelingen. Deelname vindt plaats binnen de kaders van de Wet gemeenschappelijke regelingen.

Onze visie op verbonden partijen is dat de gemeente alleen deelneemt in een verbonden partij als daarmee de publieke taak is gediend. Er zijn diverse redenen om deel te nemen aan een verbonden partij. Hoewel dat niet bij elke samenwerkingsvorm expliciet wordt vermeld, gaat het vaak om:

• Efficiency voordeel door grotere schaal;
• Risicospreiding;
• Grotere machtspositie ten opzichte van andere partijen in de markt;
• Onvoldoende capaciteit (kwalitatief en kwantitatief) in eigen huis;
• Beter kunnen voldoen aan wet- en regelgeving;
• Wettelijke verplichting.

Financieel belang
Onder een financieel belang wordt verstaan een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat, het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. 

Gemeenschappelijke Regelingen

Veiligheidsregio Fryslân
De Veiligheidsregio Fryslân (VRF) levert samen met gemeenten, inwoners en maatschappelijke partners een bijdrage aan een veilig en gezond Fryslân. De VRF richt zich op brandweerzorg, crisisbeheersing, publieke gezondheidszorg en jeugdgezondheidszorg. Vanuit deze taken draagt de veiligheidsregio bij aan het voorkomen en bestrijden van incidenten, rampen en crises en aan het bevorderen van de gezondheid en veiligheid van de Friese inwoners. De organisatie bestaat uit de programma’s GGD, Crisisbeheersing, Brandweer en Bedrijfsvoering. Op basis van besluitvorming in 2026, neemt de financiële bijdrage aan de VRF de komende jaren toe. 

GGD
GGD Fryslân werkt aan een gezonde, veilige en sterke samenleving. De organisatie zet zich in voor de gezondheid van alle inwoners van Fryslân, van jong tot oud. Dit doet de GGD samen met gemeenten, zorgorganisaties, scholen en inwoners. Het voorkomen van gezondheidsproblemen staat centraal. Ook in 2027 blijft de GGD zich hierop richten. Dit sluit aan bij landelijke afspraken, zoals het Integraal Zorgakkoord en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord. De GGD helpt inwoners om gezond en zelfstandig te blijven. Dit doet zij door gezondheidsproblemen vroeg te signaleren, advies te geven, ontwikkelingen te volgen en passende zorg en ondersteuning te organiseren. Positieve gezondheid is hierbij het uitgangspunt: de aandacht verschuift van ziekte en zorg naar gezondheid, welzijn en eigen regie. In de periode 2027-2030 focust de GGD zich op drie inhoudelijke lijnen: gezond en kansrijk opgroeien, gezonde leefomgeving, en weerbaarheid en veerkracht.

Crisisbeheersing
In 2027 zet Veiligheidsregio Fryslân in op het versterken van de weerbaarheid en veerkracht van Fryslân. Binnen het programma Crisisbeheersing wordt uitvoering gegeven aan de Landelijke Agenda Crisisbeheersing 2024-2029 en de Friese samenwerkingsagenda Weerbaarheid en Veerkracht. Belangrijke thema’s zijn het versterken van de crisisorganisatie, de continuïteit van de dienstverlening, samenwerking met gemeenten en partners en het verder ontwikkelen van een sterke informatiepositie.

Brandweer
Binnen Brandweer Fryslân ligt de focus op een toekomstbestendige brandweerorganisatie. Hierbij wordt onder meer gewerkt aan strategische huisvesting, risicogericht toezicht, natuurbrandbeheersing, de borging van bluswatervoorzieningen, vakbekwaamheid en de mentale weerbaarheid van medewerkers. Daarnaast wordt verder uitvoering gegeven aan de uitfasering van PFAS-houdend blusschuim en de verduurzaming van de organisatie.

Bedrijfsvoering
Daarnaast investeert Veiligheidsregio Fryslân organisatiebreed in digitalisering, datagedreven werken, informatiebeveiliging, cyberweerbaarheid en de duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Personeelsschaarste, klimaatverandering en toenemende digitale dreigingen blijven belangrijke ontwikkelingen die invloed hebben op de uitvoering van de taken van de veiligheidsregio.

Welstandszorg Hûs en Hiem
Hûs en Hiem verzorgt de welstandsadvisering voor gemeenten in Fryslân. Onder regie van De Friese Aanpak wordt op dit moment verkend welke instrumenten ingezet kunnen worden om beter en concreter aan omgevingskwaliteit te kunnen werken. De provincie, gemeenten en Hûs en Hiem doen mee aan deze verkenning. De verkenning moet leiden tot instrumenten die helpen om de kwaliteit tastbaar te krijgen, in plaats van dat het alleen abstract blijft in een omgevingsvisie. Op sommige onderwerpen zijn al goede instrumenten (bijvoorbeeld werkwijze Nije Pleats, handreiking elektriciteitsstations). De bevindingen van de verkenners worden besproken in de Algemene Bestuursvergadering van Hûs en Hiem en met de stuurgroep De Friese Aanpak, waarin provincie en alle gemeenten vertegenwoordigd zijn. In 2026 zijn stappen gezet om duidelijk te maken wat Fryslân nodig heeft, mede geïnspireerd door andere provincies. We verwachten dat dit proces in 2027 steviger gestalte zal krijgen. 

FUMO
Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) is de regionale omgevingsdienst voor milieu in Fryslân. Gemeenten en de provincie zijn wettelijk verplicht hun basismilieutaken bij een omgevingsdienst onder te brengen. Binnen de gemeenschappelijke regeling werken de Friese overheden samen aan de uitvoering van deze taken en wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving.

In het komende jaar neemt de gemeentelijke bijdrage aan de FUMO toe. Deze kostenontwikkeling hangt samen met investeringen in de verdere ontwikkeling van de organisatie. Eerder heeft de gemeenteraad ingestemd met deze kostenstijging, zodat onder andere kan worden voldaan aan de landelijke eisen voor een robuuste omgevingsdienst. De opgave waarvoor de organisatie staat, gaat echter verder dan het behalen van de robuustheidscriteria alleen. Ook de uitvoering van de Omgevingswet, de toenemende complexiteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving, de verdere professionalisering van de organisatie, verbetering van de informatievoorziening en het behouden en aantrekken van voldoende deskundige medewerkers vragen om investeringen. Deze zijn noodzakelijk om de dienstverlening verder te versterken en een solide, toekomstbestendige organisatie te realiseren.

Deze ontwikkelingen brengen voor de deelnemende gemeenten een aanzienlijke kostenverzwaring met zich mee. Tegelijkertijd is het van belang dat de investeringen leiden tot zichtbare verbeteringen in de kwaliteit van de dienstverlening, de samenwerking met deelnemers en de toekomstbestendigheid van de organisatie. Als mede-eigenaar blijft de gemeente Weststellingwerf de ontwikkelingen daarom actief volgen en aandacht vragen voor een goede balans tussen de financiële ontwikkeling en de resultaten die met deze investeringen worden bereikt. Deze lijn sluit aan bij de eerder ingediende zienswijze op de FUMO begroting 2027.

Gemeenschappelijke Regeling (GR) Sociale werkvoorziening Fryslân
Als uitkomst van de herstructurering SW bedrijf in 2019 is de GR SW Fryslân omgevormd tot een bedrijfsvoeringsorganisatie. Inhoudelijk wordt er niet meer gestuurd vanuit de GR. Deze sturing is verplaatst naar de dienstverleningsovereenkomsten die de individuele gemeenten hebben afgesloten met Caparis NV. Hierover is meer te lezen in Programma 6, Sociaal Domein. De GR heeft jaarlijks minimale kosten voor bijvoorbeeld het opstellen van de jaarrekening en het faciliteren van de SW raad en de bestuursvergaderingen.

Recreatieschap De Marrekrite
Voor aanleg en onderhoud van recreatieve voorzieningen in de provincie Fryslân is in 1957 de gemeenschappelijke regeling De Marrekrite ingesteld. De belangrijkste taak is het beheer en onderhoud van meer dan 3.800 gratis aanlegplaatsen en het fiets- en wandelknooppuntennetwerk. Ook het aanleggen, aanpassen en uitbreiden van het fiets- en wandelknooppuntennetwerk is onderdeel van het werk van De Marrekrite. Het gebruikelijke onderhoud van fiets- en wandelpaden blijft een taak van de provincie en de gemeenten.

In de regio Zuidoost Friesland wordt samengewerkt aan het ontwikkelen en verbeteren van specifieke routenetwerken, zoals ruiterroutes en ATB-routes. De expertise van 'De Marrekrite' op het gebied van landrecreatie is hierbij ingeschakeld. Verder wordt samen met De Marrekrite gewerkt aan de realisatie van drie TOP’s (Toeristische Overstappunten) in de gemeente.

‘Recreatieschap De Marrekrite’ heeft er eind 2024 met het Routebureau Fryslân een extra taak bijgekregen. Het routebureau komt voort uit de opgave ‘Dagrecreatieve Netwerken’, als onderdeel van het beleidsprogramma Gastvrij Fryslân van de Provincie Fryslân. Vanuit deze nieuwe taak zal De Marrekrite zich erop richten om het dagrecreatief aanbod in Fryslân goed vindbaar en beleefbaar te maken voor inwoners, toeristen, ondernemers en organisaties. 

Naamloze Vennootschappen

Afvalsturing Friesland N.V.
Afvalsturing Friesland N.V., handelend onder de naam Omrin, houdt zich bezig met de verwerking van huishoudelijk afval. De bedrijfsvoering van Afvalsturing Friesland N.V. is gericht op bewerking en verwerking van huishoudelijk afval, het terugwinnen van grondstoffen en de productie van duurzame energie. Op Ecopark de Wierde (gemeente Heerenveen) bevindt zich de scheidings- en bewerkingsinstallatie, waar machines zoveel mogelijk herbruikbare materialen uit het afval halen. Hiermee levert Omrin een belangrijke bijdrage aan de circulaire economie, in lijn met de VANG-doelstellingen (Van Afval Naar Grondstof). De afvalverwerking vindt plaats op basis van nascheiding. In 2027 richt de strategie zich onder andere op maximaal terugwinnen van grondstoffen, duurzame energie en het verlagen van de CO2eq voetafdruk.  

N.V. Fryslân Miljeu
N.V. Fryslân Miljeu, eveneens handelend onder de naam Omrin, is verantwoordelijk voor de inzameling van huishoudelijk afval. Sinds januari 2025 is de gemeente aandeelhouder van N.V. Fryslân Miljeu. In 2027 blijft N.V. Fryslân Miljeu (en/of haar dochterbedrijf B.V. Fryslân Miljeu Zuidoost) verantwoordelijk voor de afvalinzameling in de gemeente Weststellingwerf. 

BNG
De BNG is de belangrijkste financier voor gemeenten, woningcorporaties, zorg- en onderwijsinstellingen. Ook in 2027 blijft BNG zich richten op het financieren van maatschappelijke opgaven, zoals de energietransitie, woningbouw en verduurzaming. Bij het verstrekken van nieuwe geldleningen spelen de duurzaamheidsdoelstellingen van haar klanten een belangrijke rol. Daarnaast zet BNG verdere stappen in de digitalisering van haar dienstverlening en de inzet van kunstmatige intelligentie om haar klanten nog beter te ondersteunen.

Stichtingen

Stichting Kredietbank
De Kredietbank wordt door ons ingezet voor schuldregelingstrajecten voor inwoners van onze gemeente. Vanuit de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening bieden we inwoners een oplossing voor hun schuld.

Stichting Comprix
Stichting Comprix is verantwoordelijk voor het openbaar basisonderwijs in de gemeenten Weststellingwerf, Ooststellingwerf en Opsterland. In Weststellingwerf gaat het om 15 basisscholen. Uit de meerjarenbegroting van 2026 tot en met 2030 blijkt dat het bestuur rekening houdt met lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen, waaronder regionale demografische ontwikkelingen. Dankzij een steeds scherper inzicht in zowel de formatie als de materiële uitgaven kan Comprix nauwkeurig sturen op beide terreinen. Comprix blijft investeren waar dat mogelijk is. Hierbij staat de onderwijskwaliteit niet ter discussie en wordt er blijvend geïnvesteerd in professionalisering en de begeleiding van starters en beginnende schoolleiders.

Coöperaties

Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A.
Weststellingwerf is lid van de Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân U.A. (OVEF). De OVEF koopt lokaal opgewekte energie en levert aan Friese overheden en maatschappelijk georiënteerde organisaties. Sinds 2024 koopt de gemeente enkel groene stroom van de OVEF voor al haar vastgoed.

Centrumregelingen

Centrumregeling Sociaal Domein Friese Gemeenten (uitvoeringsorganisatie Sociaal Domein Friesland (SDF))
De Friese gemeenten streven naar maximale efficiëntie en effectiviteit in de uitvoering van de aan hen opgelegde wettelijke taken in het sociaal domein. Het algemene doel van SDF is specialistische zorg en ondersteuning leveren aan inwoners van alle Friese gemeenten. Alle 18 Friese gemeenten nemen deel in deze GR. De inzet van SDF is opgebouwd uit een aantal onderdelen, waarin de gemeenten naar rato bijdragen. Naast de wettelijk verplichte samenwerking wordt op onderdelen ook vrijwillig samengewerkt.

SDF heeft als taak:

• Het voor en namens de Friese gemeenten doen van beleidsvoorbereiding.
• Het inkopen van Jeugdhulp en Beschermd wonen én hiervoor het contractmanagement uitvoeren.
• Het organiseren van Maatschappelijke Opvang, Vrouwenopvang en Veilig Thuis.

De kosten komen voort uit de onderdelen:

•    Bedrijfsvoering / instandhouding
•    Zorg voor Jeugd Friesland
•    Friese aanpak mensenhandel
•    Inkoop Jeugd
•    Rapid Responder GGZ / Crisis Beoordelings Locatie (CBL)
•    Maatschappelijk opvang verslavingszorg
•    Regeling heroïnebehandeling
•    Brede aanpak dakloosheid
•    Vrouwenopvang
•    Beschermd Wonen
•    Uitstapprogramma prostitutie
•    Hoofdlijnenakkoord GGZ
•    Regionaal Expertiseteam (REX)

In 2027 richt SDF zich op het aangaan van nieuwe contracten voor de Jeugdhulp. Deze contracten gaan in op 1 januari 2028. 

De inhoudelijke ontwikkelingen zijn verwerkt in programma 6, sociaal domein. 

Excel-tabel

Excel-tabel

Het grondbeleid van de gemeente is weergegeven in de Nota Grondbeleid. Deze nota vormt het kader voor de wijze waarop de gemeente haar grondbeleid inzet bij nieuwe ontwikkelingen om de ruimtelijke doelstellingen te realiseren. 

Grondbeleid kan op hoofdlijnen worden onderverdeeld in actief en faciliterend grondbeleid. In deze paragraaf wordt de financiële stand van zaken van de huidige ruimtelijke ontwikkelingen toegelicht die vanuit actief grondbeleid tot stand zijn gekomen. Dit betreffen lopende ontwikkelingen op het gebied van woningbouw en bedrijventerreinen waarvoor de gemeente de grondexploitaties voert en dus de financiële risico's hiervan draagt. Indien voor de inzet van actief grondbeleid bij nieuwe ontwikkelingen financiële middelen benodigd zijn, wordt dit aan de raad ter besluitvorming voorgelegd.

De ruimtelijke ontwikkelingen die voortvloeien uit een faciliterend grondbeleid, waarbij de gemeente geen financieel risico draagt, worden toegelicht in Programma 8.

Hieronder wordt ingegaan op de grondexploitaties welke in 2027 actief zijn. Dit betreft in 2027 twee grondexploitaties voor woningbouw en twee grondexploitaties voor bedrijventerreinen. De grondexploitatie van het bedrijventerrein Noord-West III in Wolvega is in 2027 niet meer actief.

Woningbouwlocaties
Lindewijk Wolvega
De begroting 2027 voor de Lindewijk (deelgebieden 1 en 2) sluit aan op de vastgestelde grondexploitatie Lindewijk. Het bestemmingsplan voor deelgebied 2 is een flexibel bestemmingsplan. Dit houdt in dat de verkaveling niet vaststaat. De verkaveling wordt voorafgaand aan iedere ontwikkeling door het college vastgesteld.
In 2025 is gestart met de realisatie van het appartementengebouw aan het Tijgerblauwtje. De bouw wordt in 2027 afgerond. Het omliggende (parkeer-)terrein en de groenvoorzieningen worden aansluitend woonrijp gemaakt. De laatste woonrijp werkzaamheden in deelgebied 1 worden verwacht in 2028. 
Verwacht wordt dat in 2027 56 projectmatige woningen in deelgebied 2 worden opgeleverd. Ook vinden in 2027 diverse bouwrijp werkzaamheden plaats. 
In 2025 zijn aan de Monarchvlinder 6 nieuwe particuliere kavels in de verkoop gebracht. Verwacht wordt dat deze grotendeels in 2027 worden verkocht. Aansluitend komen vrije kavels beschikbaar aan de Spoorzone.

Pieterslaan Wolvega   
Op 27 oktober 2025 is het bestemmingsplan met bijbehorende grondexploitatie vastgesteld voor de realisatie van 18 sociale huurwoningen. Het bestemmingsplan is nog niet onherroepelijk in werking getreden in verband met een beroep tegen het vastgestelde bestemmingsplan. Vooruitlopend op de behandeling van het beroep worden voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd.     

Bedrijventerreinen
Er is veel vraag naar nieuwbouwlocaties op bedrijventerreinen. Dit betreffen voornamelijk ondernemers welke reeds gevestigd zijn binnen onze gemeente. Ook is er sprake van een behoefte tot uitbreiding van reeds op de betreffende bedrijventerreinen gevestigde bedrijven. De uitgifte van bedrijfskavels op deze bedrijventerreinen vindt plaats volgens het 'Beleid Uitgifte Bedrijfskavels in de gemeente Weststellingwerf'. 

De Plantage
De grondexploitatie van De Plantage bestaat uit het bedrijventerrein en de herontwikkeling van de voormalige opvanglocatie aan de Heerenveenseweg naar 13 sociale huurwoningen. De verwachting is dat eind 2027 geen kavels meer beschikbaar zijn. Na afronding van de laatste bebouwing worden de resterende woonrijp werkzaamheden gestart. 

Uitbreiding Schipsloot 
In de eerste fase van 'Uitbreiding Schipsloot' zijn nog twee zichtlocaties beschikbaar. Op basis van het in 2025 vastgestelde bestemmingsplan 'Uitbreiding Schipsloot Fase 2' heeft de verkoop van nieuwe bedrijfskavels plaatsgevonden. De verwachting is dat eind 2027 geen kavels meer beschikbaar zijn.

Toelichting grondexploitaties
Volgens het 'Besluit Begroting en Verantwoording' (BBV) en de 'Notitie Grondbeleid in begroting en jaarstukken', moet jaarlijks het resultaat per grondexploitatie in de begroting en jaarrekening worden verwerkt. De prognoses in onderstaand overzicht zijn gebaseerd op de vastgestelde grondexploitaties bij de jaarrekening 2025. Hierbij wordt uitgegaan dat de investeringen en opbrengsten voor 2026 volgens de prognoses worden gerealiseerd. Voor 2027 zal bij de jaarrekening 2026 blijken welke mutaties moeten plaatsvinden in de voorzieningen en/of er sprake is van winstneming.